Czas pracy kierowcy — normy, przerwy i tabela

Czas pracy kierowcy obejmuje czynności związane z przewozem drogowym, a czas jazdy oznacza tylko faktyczne prowadzenie pojazdu.¹
To rozróżnienie ma znaczenie przy planowaniu trasy i rozliczaniu pracy. Poniżej znajdują się normy dzienne i tygodniowe, zasady przerw i odpoczynków wynikające z rozporządzenia 561/2006 oraz reguły ewidencji z użyciem karty kierowcy.

Czym jest czas prowadzenia pojazdu i jak liczyć jazdę?

Czas prowadzenia pojazdu to okres faktycznej jazdy. Kierowca może wykonywać podczas przewozu także inne zadania, ale liczy się je osobno. Zgodnie z art. 4 lit. j rozporządzenia 561/2006 podstawą ustalenia czasu prowadzenia są okresy jazdy zarejestrowane automatycznie, półautomatycznie lub ręcznie.²

Obliczenie czasu jazdy polega na zsumowaniu okresów prowadzenia pojazdu w danym dniu lub tygodniu. Postój przeznaczony na inne zadania nie powiększa tej sumy. Może jednak wpływać na rozliczenie czasu pracy.

Jazdę zalicza się do czasu prowadzenia pojazdu, a pozostałe czynności ujmuje oddzielnie. Art. 34 ust. 5 lit. b rozporządzenia 165/2014 wymaga osobnego rejestrowania jazdy, innej pracy, gotowości oraz przerw lub odpoczynku.³

Jak obliczyć czas jazdy w dwóch kolejnych tygodniach?

Dwutygodniowy czas jazdy to suma okresów prowadzenia pojazdu z dwóch kolejnych tygodni. Wynik porównuje się z limitem 90 godzin na 2 tygodnie.^4,5

• Zsumuj okresy prowadzenia pojazdu w pierwszym tygodniu.
• Oblicz czas prowadzenia pojazdu w kolejnym tygodniu.
• Dodaj obie wartości i porównaj sumę z limitem.

Liczy się łączny czas jazdy w sąsiadujących tygodniach, nie ich średnia. Art. 6 ust. 3 rozporządzenia 561/2006 stanowi, że suma ta nie może przekroczyć 90 godzin.²

Co przepisy zaliczają do czasu prowadzenia pojazdu?

Czas prowadzenia obejmuje wyłącznie okresy faktycznej jazdy. Przerwa, odpoczynek i zadania wykonywane po zatrzymaniu pojazdu nie stają się jazdą tylko dlatego, że należą do tego samego przewozu. Po 4 godzinach i 30 minutach prowadzenia art. 7 rozporządzenia 561/2006 wymaga co najmniej 45 minut przerwy, chyba że kierowca rozpoczyna odpoczynek.²

Przy analizie aktywności trzeba więc rozdzielić jazdę od pozostałych okresów. Tachograf pozwala oznaczyć cztery kategorie: prowadzenie pojazdu, inną pracę, gotowość oraz przerwy lub odpoczynek.³

Czy przejazd w celu wykonania zadania służbowego jest czasem prowadzenia pojazdu?

Przejazd służbowy jest czasem prowadzenia wtedy, gdy kierowca faktycznie prowadzi pojazd w ramach przewozu objętego przepisami. Służbowy cel podróży nie zmienia całego zadania w czas jazdy. Art. 2 ust. 1 lit. a rozporządzenia 561/2006 obejmuje przewóz rzeczy pojazdem lub zespołem pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony.²

• Jazda: kierowca prowadzi pojazd podczas przejazdu.
• Inne czynności: kierowca wykonuje zadania służbowe, ale nie prowadzi pojazdu.
• Odpoczynek: kierowca nie prowadzi pojazdu ani nie wykonuje pracy.

O zaliczeniu okresu do czasu prowadzenia rozstrzyga faktyczna jazda, nie nazwa zadania. Art. 4 lit. j rozporządzenia 561/2006 odwołuje się do zarejestrowanych okresów jazdy.²

Czym jest czas pracy kierowcy i co obejmuje?

Czas pracy kierowcy obejmuje więcej niż prowadzenie pojazdu. Do czynności związanych z przewozem drogowym należą między innymi załadunek, rozładunek, nadzór nad nimi, niezbędne formalności administracyjne oraz zadania służące bezpieczeństwu osób, pojazdu i ładunku.⁶
Załadunek, rozładunek i niezbędne formalności administracyjne zalicza do czasu pracy art. 6 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców.⁷

Do czasu pracy wlicza się również 15-minutową przerwę wprowadzaną przez pracodawcę. Dotyczy to dobowego wymiaru pracy wynoszącego co najmniej 6 godzin.^6,8

Jakie przepisy określają czas pracy kierowcy?

Ustawa z dnia 16.04.2004 r. o czasie pracy kierowców określa, które czynności i okresy uwzględnia się w rozliczeniu pracy. Rozporządzenie 561/2006 reguluje z kolei organizację jazdy, przerwy i odpoczynki. Przy rozliczaniu kierowcy należy stosować przepisy właściwe dla każdego z tych okresów. Nie są to zamienne miary czasu.

Jak ustalać i rozliczać czas pracy kierowcy?

Rozliczanie czasu pracy kierowcy wymaga odróżnienia wykonanej pracy od dyżuru, czyli gotowości bez wykonywania pracy, oraz od postoju. To, jak zakwalifikować oczekiwanie, zależy między innymi od miejsca pobytu kierowcy i wcześniejszej znajomości czasu jego trwania. Art. 3 lit. b dyrektywy 2002/15/WE wskazuje, że kierowca powinien znać okres gotowości i jego przewidywaną długość z wyprzedzeniem.⁹

• Oczekiwanie na załadunek lub rozładunek: zalicz do czasu pracy gotowość kierowcy na stanowisku poza przyjętym rozkładem, jeśli czas oczekiwania nie był wcześniej znany.⁶
• Dyżur bez wykonywania pracy: rozlicz osobno; nie zaliczaj do czasu pracy także nieusprawiedliwionych postojów podczas prowadzenia pojazdu.⁶

Każdy okres trzeba rozliczyć według właściwej dla niego stawki. Art. 9 ust. 6 ustawy określa dolną granicę wynagrodzenia za dyżur wskazany w ust. 2 i 3. Nie może ono być niższe niż połowa wynagrodzenia określonego w ust. 5.⁷ Urządzenia VDO (tachografy) rejestrują aktywność kierowcy, co może wspierać rozliczenie, ale nie zastępuje przypisania każdemu okresowi właściwej stawki.

Czym różnią się przerwy od odpoczynków kierowcy?

Przerwa przerywa prowadzenie pojazdu, a odpoczynek stanowi odrębny okres wolny od pracy. W planie przewozu trzeba uwzględnić oba okresy, bo przerwa nie zastąpi odpoczynku dziennego ani tygodniowego. Regularny odpoczynek dzienny odbierany bez podziału trwa co najmniej 11 godzin.²

Przerwę od prowadzenia można podzielić, lecz jej krótsza część musi wystąpić jako pierwsza.⁶
Przy odpoczynkach przepisy przewidują warianty regularne i skrócone. Art. 7 rozporządzenia 561/2006 dopuszcza podział przerwy na co najmniej 15 minut, a następnie co najmniej 30 minut.²

Jakie przerwy i odpoczynki wynikają z limitów jazdy?

Odpoczynek kierowcy planuje się osobno w wymiarze dziennym i tygodniowym. Każdy ma wariant regularny oraz skrócony, a odpoczynek dzienny może też podlegać podziałowi. Regularny odpoczynek tygodniowy trwa co najmniej 45 godzin; skrócony można ograniczyć do co najmniej 24 kolejnych godzin.²

Dane w tabeli: 4,5

Kiedy kierowca musi przerwać jazdę?

Kierowca musi przerwać jazdę najpóźniej po 4 godzinach i 30 minutach prowadzenia pojazdu. Wtedy wymagana przerwa wynosi 45 minut.^4,5

Przerwę można odebrać w dwóch częściach: najpierw co najmniej 15 minut, potem co najmniej 30 minut.⁴
Kolejność jest obowiązkowa – dłuższa część następuje po krótszej.¹⁰

Jak zaplanować jazdę, przerwy i odpoczynki w granicach limitów?

Plan jazdy kierowcy powinien uwzględniać postoje w trasie, termin kolejnego odpoczynku tygodniowego i ewentualną rekompensatę za skrócenie odpoczynku. Kolejny odpoczynek tygodniowy trzeba rozpocząć najpóźniej po sześciu okresach 24-godzinnych. Bieg tych okresów zaczyna się po zakończeniu poprzedniego odpoczynku tygodniowego.¹¹

• Wyznacz początek kolejnego odpoczynku tygodniowego najpóźniej po 6 okresach 24-godzinnych od poprzedniego odpoczynku tygodniowego.^4,5
• Rekompensatę za skrócony odpoczynek tygodniowy odbierz jednorazowo przed końcem trzeciego tygodnia następującego po tygodniu, w którym skrócono odpoczynek. Połącz ją z odpoczynkiem trwającym co najmniej 9 godzin.^4,5
• W podwójnej obsadzie, gdy kierowcy prowadzą pojazd na zmianę, uwzględnij okres 30 godzin. Każdy kierowca musi w nim odebrać 9 godzin odpoczynku. Pozostałe maksymalnie 21 godzin nie oznacza 21 godzin dozwolonej jazdy: obejmuje również przerwy, dyżur i inne czynności, a jazdę ograniczają osobne limity.^4,5,12

Ułożenie planu przed trasą pozwala wyznaczyć odpoczynek i termin ewentualnej rekompensaty. Skrócony odpoczynek tygodniowy trzeba zrekompensować jednorazowo przed końcem trzeciego tygodnia następującego po tygodniu, w którym go skrócono.¹¹

Czy odpoczynek można odbierać podczas prowadzenia pojazdu?

Kierowca prowadzący pojazd nie odbiera w tym czasie odpoczynku. W podwójnej obsadzie sytuację kierowcy za kierownicą trzeba odróżnić od sytuacji osoby zajmującej miejsce pasażera. Do zaplanowania odpoczynku każdego z nich służy okres 30 godzin, w którym przypada 9 godzin odpoczynku.

• Kierowca prowadzący: wykonuje jazdę, więc ten okres nie jest jego odpoczynkiem.
• Kierowca na miejscu pasażera: nie prowadzi pojazdu, ale sam brak jazdy nie wystarcza, by uznać ten okres za odpoczynek.

Przerwa zatrzymuje naliczanie czasu jazdy. Odpoczynek wymaga natomiast odrębnego okresu wolnego od pracy. Tych dwóch zapisów nie należy utożsamiać.

Ewidencja i kontrola czasu pracy kierowców: skutki naruszeń

Ewidencja czasu pracy kierowców pozwala zestawić jazdę z innymi czynnościami zawodowymi i ustalić przekroczenia. Pracodawca prowadzi ją osobno dla każdego kierowcy.¹
Sam zapis prowadzenia pojazdu nie wystarcza do rozliczenia całej pracy.

Pracodawca przechowuje ewidencję przez 10 lat po zakończeniu okresu objętego ewidencją.¹ Dokumentacja służy zarówno rozliczeniu kierowcy, jak i wykazaniu przebiegu pracy podczas kontroli.⁸

Jak przekroczenie czasu pracy wpływa na rozliczenie kierowcy?

Przekroczenie czasu pracy można rozliczyć dopiero po ustaleniu, które okresy były pracą. Pracodawca musi też obliczyć należności za faktycznie wykonane czynności. Samo przekroczenie limitu nie zwalnia go z tego obowiązku; zasadniczy dobowy czas pracy wynosi 8 godzin.

• Zestaw czas jazdy z pozostałymi czynnościami zawodowymi.
• Uzupełnij czynności niewynikające z zapisów jazdy, w tym formalności i obsługę załadunku.
• Oddziel pracę od dyżuru, przerw i odpoczynków. Następnie ustal, czy wystąpiły nadgodziny, czyli praca ponad obowiązującą kierowcę normę lub przedłużony dobowy wymiar.

Podstawą rozliczenia jest cała wykonana praca, nie tylko prowadzenie pojazdu. Dlatego zapis jazdy trzeba zestawić z pozostałymi czynnościami kierowcy.

Jak kontroluje się czas pracy kierowców?

Kontrola czasu pracy kierowców polega na porównaniu zapisów tachografu, czyli urządzenia rejestrującego aktywność kierowcy, z dokumentacją rozliczeniową. Obejmuje jazdę oraz pozostałe kategorie aktywności, a rozbieżności wymagają wyjaśnienia.¹ Tygodniowy limit 56 godzin dotyczy prowadzenia pojazdu, nie całej pracy.

• Porównaj zarejestrowaną jazdę z okresami ujętymi w rozliczeniu.
• Sprawdź dokumentację pracy, której nie pokazuje sam zapis jazdy.
• Oddziel wykazane przerwy i odpoczynki od czynności zawodowych.

Wynik kontroli zależy od zgodności zapisów urządzenia z rozliczeniem pracy. Każdy z tych zapisów pokazuje inny zakres aktywności.

Jakie są konsekwencje naruszenia przepisów o czasie pracy kierowców?

Naruszenie przepisów o czasie pracy kierowców może skutkować odpowiedzialnością kierowcy, pracodawcy lub przedsiębiorcy transportowego.¹ Przy ocenie liczą się zapis aktywności oraz dokumenty dotyczące organizacji i rozliczenia pracy. Trzeba przy tym odróżnić limit 56 godzin jazdy w tygodniu od limitu 60 godzin pracy.

Co grozi za przekroczenie dopuszczalnego czasu prowadzenia pojazdu?

Przekroczenie dopuszczalnego czasu prowadzenia pojazdu narusza limit jazdy i może być przedmiotem kontroli Inspekcji Transportu Drogowego. Ustalenie przekroczenia wymaga porównania zarejestrowanych okresów prowadzenia z właściwym limitem. Trzeba też uwzględnić przerwy i odpoczynki; zasadniczy dzienny limit jazdy wynosi 9 godzin.

Rzetelna ewidencja pozwala osobno ocenić rozliczenie pracy i przestrzeganie limitów jazdy. To rozdzielenie ma znaczenie także wtedy, gdy kierowca wykonywał inne czynności zawodowe.

Dzienne i tygodniowe limity czasu pracy kierowcy oraz jazdy

Czas pracy kierowcy i czas prowadzenia pojazdu podlegają odrębnym limitom dobowym i tygodniowym. Pierwszy obejmuje czynności zawodowe, drugi dotyczy jazdy. Przy planowaniu trasy trzeba uwzględnić oba; zasadnicze limity dobowe wynoszą odpowiednio 8 i 9 godzin.

Dane w tabeli: 4,13

Możliwość dłuższej jazdy nie znosi zasad rozliczania czasu pracy. Harmonogram kierowcy ciężarówki lub autobusu wymaga zatem osobnego sprawdzenia obu limitów.

Ile wynosi tygodniowy czas pracy kierowcy?

Tygodniowy czas pracy kierowcy może wynieść maksymalnie 60 godzin.¹
Jednocześnie przeciętny tygodniowy czas pracy, łącznie z godzinami nadliczbowymi, nie może przekroczyć 48 godzin w 4-miesięcznym okresie rozliczeniowym. To przedział, za który oblicza się średnią czasu pracy.¹³

Maksimum dopuszczalne w pojedynczym tygodniu nie staje się stałym wymiarem pracy na cały okres rozliczeniowy. Średnią trzeba ocenić osobno.

Ile godzin można prowadzić pojazd w tygodniu?

Tygodniowy czas prowadzenia pojazdu wynosi maksymalnie 56 godzin.⁴ Ograniczenie dotyczy wyłącznie jazdy, nie całej pracy kierowcy. Przy układaniu grafiku trzeba więc uwzględnić również pozostałe czynności zawodowe.⁵

Pracę i jazdę rozlicza się według odrębnych limitów. Tygodniowy limit pracy wynosi 60 godzin, a limit prowadzenia pojazdu – 56 godzin.

Jak odczytać z tachografu czas jazdy i sprawdzić limity?

Tachograf cyfrowy pomaga ustalić czas jazdy na podstawie zarejestrowanych aktywności. Po wyodrębnieniu okresów prowadzenia można porównać ich sumę z limitami, w tym z tygodniowym limitem 56 godzin. Urządzenie rejestruje także przerwy i odpoczynki.¹

• Odczytaj aktywności przypisane do karty kierowcy.
• Wyodrębnij okresy oznaczone jako prowadzenie pojazdu.
• Zsumuj jazdę w analizowanym dniu i tygodniu.
• Porównaj sumy z limitami jazdy, uwzględniając zarejestrowane przerwy i odpoczynki.

Odczyt pokazuje czas jazdy i momenty jej przerwania. Pozostałe czynności zawodowe trzeba osobno uwzględnić w rozliczeniu pracy.

Czas pracy kierowcy w porze nocnej – zasady i ograniczenia

Praca kierowcy w porze nocnej wpływa zarówno na dopuszczalny czas pracy, jak i na wynagrodzenie. Do tych celów stosuje się jednak różne przedziały godzinowe. Na potrzeby ograniczenia czasu pracy wyznacza się 4-godzinny przedział w zakresie 00:00–07:00. Kierowca wykonujący w nim pracę podlega limitowi 10 godzin pracy.¹⁴

Dla dodatku do wynagrodzenia przewidziano odrębny, 8-godzinny przedział pory nocnej.¹⁴
Za każdą godzinę pracy w tej porze dodatek wynosi 20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia.¹³ Za nadgodziny przypadające w nocy wskazany dodatek wynosi 100% wynagrodzenia godzinowego.^14,15

Przedział ograniczający czas pracy trzeba rozliczać osobno od przedziału służącego naliczaniu dodatku nocnego. Różne cele oznaczają dwa odrębne ustalenia.